مقولات ویژه در فلسفه علم – بازنگری در پوزیتیویسم منطقی
نیمسال دوم ۱۳۸۸-۱۳۸۷چهارشنبه ها ۱۷-۱۴
مدرس: مهدی نسرین mehdi_nasrin@yahoo.com
"...وقتی از من پرسیده می شد که خودم چه موضع فلسفی ای دارم، قادر به پاسخ دادن نبودم. فقط می گفتم که کلاً شیوه تفکر من به شیوه تفکر فیزیک دان ها و آن دسته از فلاسفه ای نزدیکتر است که با فعالیت علمی مرتبط هستند." رودولف کارنپ
در شکل گیری فلسفه علم معاصر بی تردید نقش اعضای حلقه وین بی مانند است. این گروه که متشکل از دانشمندان و ریاضی دانانی با علائق فلسفی بودند، به دنبال انقلابات علمی پایان قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم و متأثر از آرای فلسفی ویتگنشتاین سعی در پیاده سازی یک چارچوب فلسفی داشتند که در آن پاسخ به پرسش های اصیل و اساسی فلسفه از طریق دست آوردهای علوم تجربی و منطق نوین میسر شود. اعضای این گروه که از دهه 1920 میلادی در اروپای آلمانی زبان حضور داشند به شکل فعالی با چهره ها و جریان های فلسفی تأثیر گذار آن روز – خصوصاً کاسیرر، هوسرل و هایدگر - در تعامل و تقابل بودند. در پی ظهور فاشیسم در اروپا و هجرت اندیشمندان اروپایی، بخش بزرگی از اعضای این گروه نیز به جهان انگلیسی زبان مهاجرت می کنند. رودولف کارنپ و شاگردش کارل همپل بنیان حوزه فلسفه علم را در ایالات متحده پی می ریزند و برای نزدیک به ربع قرن استیلای کامل بر تفکر فلسفه علمی آن روز پیدا می کنند. اما این بنای پر نفوذ در فاصله کمتر از ده سال به دنبال انتقادات کواین، کوهن و سلارز فرو می ریزد، به صورتی که امروز برچسب پوزیتیویسم در دانشکده های علوم، فلسفه و فلسفه علم معادل داشتن یک برداشت سطحی و نادرست از علم و فلسفه است.
مایکل فریدمن در کتاب درخشانی که به سال 1999 نوشت، عنوان کرد که تصویر امروزی از آرای حلقه وین بسیار ساده انگارانه و پر از بدخوانی است. او استدلال آورد که دانشجویان فلسفه تحلیلی باید به درک صحیحی از آرای افراد این مجموعه و پروژهای آن ها برسند پیش از آن که بتوانند از نقاط ضعف و علت شکست این پروژه ها و هزینه های ترمیم آن ها مطلع شوند. هدف این درس بازنگری در آرای اعضای اولیه حلقه وین و بررسی دقیق مشکلات فلسفی این آراست.
سرفصل مطالب
1- مقدمه تاریخی و شرح برخی از بدخوانی ها
2- شلیک و نظریه کلی معرفت
3- کارنپ و ویل و بنیان های هندسه
4- قراردادگرایی پوانکاره و پوزیتویست های منطقی
5- کتاب Aufbau کارنپ
6- معرفت شناسی کارنپ و نو-کانتی ها
7- صدق منطقی در آرای کارنپ
8- پوزیتیویسم منطقی و رساله ویتگنشتاین
9- اصل تسامح در منطق
10- کواین و دو جزم تجربه گرایی
11- سلرز و افسانه داده های بی واسطه
12- کارنپ و چارچوب های زبانی
ارزیابی
- از دانشجویان خواسته می شود هر هفته نظرات و پرسشهای خود را در مورد مطالب تدریس شده بین یک تا دو صفحه بنویسند و آن را در اول کلاس تحویل دهند (یا ایمیل کنند). هریک از نوشته های هفتگی یک درصد نمره کل را دارد (جمعاً پانزده درصد).
- هر دو هفته یک بار یک کوییز از مطالب بحث شده گرفته می شود. هر کوییز پنج درصد نمره کل را دارد (جمعاً سی و پنج درصد).
- امتحان پایانی از کل مطالب تدریس شده گرفته خواهد شود که بیست و پنج درصد نمره کل را دارد.
- دانشجویان موظفند مقاله پایانی خود را در ارتباط با یکی از موضوعات تدریس شده و بین پانزده تا بیست و پنج صفحه بنویسند. موعد تحویل مقاله یک ماه پس از اتمام کلاسهاست (سی درصد نمره کل).
مرجع اصلی
Friedman, M.1999.
Reconsidering Logical Positivism. Cambridge University Press