"قوانین جهان شمول"، قوانینی که چنان اکید بیان می­شوند که نقض خود را غیر ممکن اعلام می­کنند، هرچند در ابتدا دهان­پرکن و برانگیزاننده احساسات اند اما در واقع فاقد محتوای شناختی هستند، این جملات صرفاً واضع یک قرارداد جدید و یا آشکارکننده یک قرارداد تلویحی پیشین در زبان می­باشند. از این جهت این جملات ارزش معرفتی ندارند (اطلاع تازه­ای از امور واقع به ما نمی­دهند) بلکه فقط به عنوان ابزار ممکن است کارامدی یا ناکارمدی پراگماتیک داشته باشند.

اگر بعد از خواندن مطلب حامد قدوسی با عنوان عقلانیت اقتصادی (جمعه ۶ مرداد ۱۳۸۵) هنوز مایل هستید بپرسید: "خوب این چه ربطی داره؟" ادامه مطلب را هم بخوانید:

اگر عبارت نقل شده از اسپینوزا و توضیحات تکمیلی حامد در مورد تابع مطلوبیت را دوباره مرور کنیم متوجه می­شویم که در اینجا سه مفهوم اساسی وجود دارد:

1. "انسان" یا "انسان عاقل"

2. بهتر بودن یک حالت از حالت های دیگر

3. انتخاب یک حالت از بین حالت­های دیگر

با استفاده از این مفاهیم اسپینوزا و مدافع ایشان مدعی هستند: "هر انسان عاقلی از بین گزینه­های ممکن گزینه­ای را که بهترین گزینه می­داند انتخاب می­کند." جهان شمول دانستن این قانون به معنی این است که: اگر در جایی انتخابی صورت گیرد یا انتخاب کننده "انسان عاقل" نیست یا اگر هست بهترین گزینه را انتخاب می­کند. در واقع اگر نخواهیم بپذیریم این گزاره "انسان­ها" یا "انسان­های عاقل" را مشخص کرده و آنها را از بقیه متمایز می­کند، باید بپذیریم که "بهتربودن" را تعریف کرده است یا ملاکی برای بهتر بودن ارائه می­کند، یعنی صرفاً بیان این است که یک اقتصاد­دان بجای جمله غریب و نامأنوس  "انسان­های عاقل گزینه­ای را که انتخاب می­کنند انتخاب می­کنند" برای "زیبایی تئوری" از جمله مترادف آن، یعنی "انسان­های عاقل گزینه بهتر را انتخاب می­کنند" استفاده می­کند.

اما آیا اقتصاددانان پیامد­های این قرائت را می­پذیرند؟ این سوالی است که مایلم حامد قدوسی خودش صراحتاً به آن پاسخ دهد. اما ادامه نوشته او ظاهراً نشان می­دهد که این قرائت را نخواهد پذیرفت. او آورده است: "این رفتار همان رفتار بیشینه کردن منفعت است که به عنوان یکی از مشخصه­های پایه­ای رفتار عقلانی در اقتصاد شناخته می­شود...".

کدام رفتار؟!

مشخصه!!!

آنچه از جملات بالا برمی­آمد این بود که "هر رفتاری" بیشینه کردن منفعت است و روشن است که چنین چیزی نمی­تواند مشخصه رفتار عقلانی باشد مگر اینکه هر رفتاری عقلانی باشد.