لاف عقل و گله از نقد

پاپر؛ ابطال‌گرایی كه ابطال نشد

حسین شیخ‌رضایی * /امیراحسان كرباسی‌زاده* :پرآوازه‌ترین فیلسوف علم در ایران هنوز هم كارل ریموند پاپر (یا آنگونه كه برخی می‌نویسند پوپر) است. گرچه اندیشه‌های او، حداقل در حوزه فلسفه علم، در روزگار ما دیگر چندان مورد اقبال جامعه جهانی فیلسوفان علم نیست و بیشتر طی دروس عمومی فلسفه علم به عنوان نمونه‌ای از نظریه‌های كلاسیك فلسفه علم در قرن بیستم مورد بحث قرار می‌گیرد، اما این هیچ چیز از اهمیت و معنای نام او در فضای فكری كشور ما نمی‌كاهد. 

آشنایی ما ایرانیان با اندیشه‌های فلسفی پاپر بیش از‌آنكه معلول اهمیت نسبی او در فلسفه علم یا در تفكر سیاسی باشد، وامدار ارجاع و دل‌سپردگی پاره‌ای از روشنفكران (عمدتا دینی) به آرای او است. پاپر در این دیار نماد تفكر لیبرال – دموكرات و مخالفت با استبداد سیاسی است و این اعتبار به سایر بخش‌های تفكر او نیز تسری یافته است، بی‌آنكه لزوما تمام اندیشه‌های فلسفی او شناخته شده باشد. این نكته را با دو شاهد می‌توان موجه ساخت.

علم بدون تجربه

Science without Experience 

 [پل فايرابند‎/ترجمه: رضا مثمر]

 لب دیدگاه مکانیکی(Mechanical view) در باب ذهن این است که ذهن مکانیزمی علی است که تاثیراتی بر رفتار دارد و به نظر می رسد که به سادگی نتوان این ایده را رد کرد. اما با این حال برخی فیلسوفان این دیدگاه را رد می کنند نه به خاطر کاستی های آن بلکه به خاطر اینکه معتقدند که این ایده تبیینی از اینکه ذهن چگونه بر ما پدیدار می شود، ارائه نمی کند، آن چیزی که گاهی پدیدارشناسی ذهن خوانده می شود. آنها بر آنند که ذهن مکانیکی، ذهن را چون پدیداری مرده می انگارد.

در پاسخ، طرفداران ذهن مکانیکی قائل اند که اینکه ذهن چگونه بر ما پدیدار می شود به فرضیه ذهن مکانیکی ارتباطی ندارد، اما به نظر می رسد که این پاسخ چندان رضایت بخش نیست، این دیدگاه نمی تواند منکر چنین پدیداری، اینکه ذهن به نظر ما چگونه است، باشد چرا که اساسا بسیاری از جنبه های این نظریه-ذهن مکانیکی- برگرفته از این است که ذهن به نظر ما چگونه کی آید. مثلا نقطه آغازین انگیزه تصویر علی از افکار مشاهدات مبتنی بر عقل سلیم است درباره اینکه چگونه می توان از طریق اذهان افراد، رفتارشان را تبیین کرد.

مثال دیگر فرضه ذهبان(Mentalese hypothesis) فودر است، نقطه شروع استدلال فودر این باور عمومی است که اگر کسی بتواند تصور کند که مجنون، لیلا را دوست دارد، درست به همین دلیل مفاهیمی لازم برای تصور اینکه لیلا، مجنون را دوست دارد، در اختیار دارد. بنابراین نقطه شروع بسیاری از استدلالها برای جنبه های ذهن مکانیکی، مشاهدات مبتنی بر عقل سلیم در این باره است که ذهن به نظر ما چگونه است؟ با این اوصاف بسیار فریبکارانه خواهد بود اگر طرفداران ذهن مکانیکی در پاسخ به پرسش مذکور چنین جواب بدهند که ارتباطی میان نظریه ذهن مکانیکی و پدیدارشناسی ذهن وجود ندارد.    

اما به نظر می رسد آگاهی مهمترین مانع ارائه تبیینی علمی از ذهن باشد.

 جلسه دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد

عنوان رساله:

منظور از فیزیکی بودن چیست؟

بهرام برقعی

 استاد راهنما: مهدی گلشنی

اساتید ممتحن: امیر کرباسی زاده و حمید رضا آیت اللهی

سه شنبه 10.5 صبح – گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف

حضور همه دوستان و آشنایان آن مرحوم مایه تسلای رفتگان و خصوصاً بازماندگان خواهد بود. (ضمناً این توضیح را بدهم که بهرام برقعی همان دانشجوی ایرانی است که پاتنم، فیلسوف آمریکایی، در جواب ای­میل چند خطی او یک مقاله نوشت. می­گویند این رویداد تقریباً در همان زمانی رخ داد که جرج بوش در جواب نامه چند صفحه­ای رئیس جمهور احمدی نژاد حتی...[بقیشو نگفتن!]...)

چگونگی جهان

[هيلارى پاتنم‎/ ترجمه رضا مثمر]