جلسه دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد

مشکلات قیاس ناپذیری(ناهم مقیاسی): راه حل زبانی فایرابند

:Incommensurability Problems

Feyerabend’s Linguistic Solution

ارائه دهنده: علیرضا شفاه 

استاد راهنما: دکتر مهدی نسرین

استادان ممتحن: دکتر شیخ رضائی، دکتر کرباسی زاده

زمان: چهارشنبه ۳/مهر/۸۷

ساعت ۱۱:۰۰

مکان: سالن اجتماعات گروه فلسفه علم

فلسفه علم

نوشته سمیر اکاشا

ترجمه:هومن پناهنده

فرهنگ معاصر 1387

1.       به تازگی به کتاب فلسفه علم نوشته سمیر اکاشا بر خوردم که توسط آقای هومن پناهنده به فارسی در آمده است. سمیر اکاشا از اساتید نسبتا معروف فلسفه علم است که این اواخر در دانشگاه بریستول و پیش از آن در مدرسه اقتصاد لندن حضور داشت و مقلات و اثار متعددی در زمینه فلسفه علم دارد از جمله مقاله های در زمینه تعین نافص  وکتاب او که در آمدی به فلسفه علم است جهت آشنایی با مباحث نو در این حوزه، کتابی ساده و خواندنی است و آقای هومن پناهنده  نیز که پیش از این ویراستاری آثار مهمی را انجام داده اند، ترجمه ای روان و خواندنی از این اثر فراهم آورده اند .با این وجود در حین خواندن کتاب نکاتی به ذهنم رسید که احتمالا برای خوانندگان کتاب سودمند خواهد بود.

2.       در صفحه 97 از ترجمه چنین عبارتی آمده است:

"  پس به عقیده رئالیست ها نظریاتی که در آنها از امور مشاهده ناپذیر سخن گفته می شود، با داده های مشاهدتی ایجاب نمی شوند."

که احتمالا در طبع آن خللی رخ داده است چرا که عبارت درست آن است که به جای رئالیست ها، ضد رئالیست ها می آمد که هم معنای عبارت درست می شد و هم اینکه مطابق متن اصلی(97 p)  می بود.

3.       آنچنان که در عبارت منقول آمده است مترجم همه جا در مقابل (Underdetermination) از ایجاب ناپذیری استفاده کرده اند که به نظر می رسد چندان مناسب نباشد چرا که از یک سو استفاده مکرر از "تعین ناقص" و یا "عدم تعین" توسط مترجمان و نویسندگان سبب جا افتادن این عبارات شده و از سوی دیگر به نظر می رسد تعین ناقص و یا عدم تعین  عباراتی گویا باشند و لذا توسل به عبارات نامانوس چندان موجه نمی نماید.

استفاده از عبارات تعین ناقص و یا عدم تعین را به عنوان نمونه می توانید در آثار زیر ببینید:

میثمی،سایه. معنا و معرفت در فلسفه کواین، نگاه معاصر 1386

نگرشهای نوین در فلسفه،ج2، طه،1383

استرول،اورام، فلسفه تحلیلی در قرن بیستم، فریدون فاطمی، مرکز1383

آقای داریوش آشوری نیز در مقابل (Underdetermination) ،"کم-دادگی" را نهاده اند . پیش از این نیز مترجمی دیگر که  ترجمه فصل چهارم این کتاب یعنی  رئالیسم و ضد رئالیسم را در مجله ذهن منتشر کرده بود در مقابل (Underdetermination) از "نرسیدن به نصاب تعین" استفاده کرده بود که بازهم به نظر می رسد جایگزین نامناسبی برای"تعین ناقص" باشد.

ضمنا این رای آنگاه پذیرفتنی تر می نماید که توجه کنیم که  (determination) را به تعیین و (determine) را به تعیین کردن، معلوم کردن ، معین کردن ترجمه کرده اند.(فرهنگ معاصر هزاره، انتشارات فرهنگ معاصر).با این توضیح که در حالتی که داده ها و یا شواهد نظریه خاص را متعین کند، Underdetermination وقتی رخ می دهد که مثلا داده ها از متعین کردن یک نظریه خاص ناتوانند و یا به گونه  ناقص آنرا متعین می کنند.

4.       مترجم محترم در مقابل (theory ladenness)، "نظریه مندی" را نهاده اند که بازهم به نطر می رسد که ترجمه ای که پیش از این در متون فلسفه علمی جا افتاده بود یعنی "نظریه بار بودن" و یا "نظریه بار" در مقابل(theory laden) تعابیری گویا و مناسب اند و نیازی به جایگزینی ندارند.

نهایتا بایستی اذعان کرد که جد و جهد مترجم در فراهم آوردن این اثر شایسته تقدیر است خاصه در این آشفته بازار ترجمه و خزان چاپ و نشر که به مدد فرهنگ ناشناسان و کتاب ستیزان بر بساط کتاب و کتابخوانان سایه افکنده است.

دانشگاه صنعتي شريف

دانشكده فلسفه علم

نيم سال اول سال تحصيلي 87-1387  

فلسفه علم 2 (كارشناسي ارشد)

امير احسان كرباسي زاده

شايد يكي از مهمترين اهداف فعاليت علمي توضيح و تبيين پديده هاي طبيعي است. دانشمندان به دنبال فهم ساز و كارهاي جهاني كه در آن زنگي مي كنيم هستند. اما اين كار گويي جز با كشف قوانين حاكم بر هستي ممكن نيست. در اين درس سه مساله مهم بررسي مي گردد: 1) تبيين علمي 2) قوانين علمي 3) وحدت و تقليل. پرسشهايي كه در اين درس با آنها مواجه مي شويم از قرار ذيل است:

 تبيين علمي چيست ‌؟ آيا مي توان يك مدل از تمام تبيين هاي موجود در علم ارايه نمود؟ رابطه تبيين با قوانين چيست ‌؟ آيا قوانين نقش تبيين گري دارند؟ اصلا قوانين چيستند و چه شان هستي شناسانه اي دارند؟ در صورتي كه قوانين بنيادي كشف شوند نيازي به علوم ديگر نداريم ‌؟ وحدت بخشي علوم چيست و رابطه ي آن با تقليل نظريات چگونه است؟

 جلسه اول و دوم:معرفي الگوي استنتاجي  قانوني تبيين

Studies in the Logic of Explanation, Karl Hempel, Paul Oppenheim

 جلسه سوم و چهارم و پنجم:مشكلات مدل استنتاجي قانوني

For Decades of Scientific Explanation, W. Salmon

Philosophy of Science, Alexander Bird, the Chapter on Explanati

جلسه ششم: مدل وحدت بخشي و مشكلات آن

Four Decades of Scientific Explanation, Chapter 4

Explanation as Unification, Philip Kitcher

 جلسه هفتم: مدل كاربرد و مشكلات آن

Pragmatics of Explanation, Van Fraassen

  جلسه هشتم: قوانين و تبيين

Arguments, Laws and Explanation, David- Hillel Ruben

 جلسه نهم: قوانين- ديدگاه هيومي و انتقادات آن

What is a Law of Nature, D. Armstrong Chapter 1, 2  

 جلسه دهم: ديدگاه كليات در باب قوانين

Ibid, Chapter 4 and 5

 جلسه يازدهم و دوازدهم: وحدت علم و تقليل گرايي

Issues in the logic of Reductive Explanations, Ernest Nagel

Unity of Science as a Working Hypothesis, Putnam and Oppenheim

 جلسه سيزدهم و چهاردهم: نقد تقليل گرايي و وحدت علم

How to Be a Good Empiricist-A Plea for Tolerance, Paul Feyerabend

The Disunity of Science as a Working Hypothesis, J. Fodor

چند روزی است که دروس ارائه شده در ترم آتی بر روی سایت آموزش قرار گرفته، لیست دروس آنچنان که به نظر می رسد به حکم روزمره گی و شاید ترم مرگی  گرفتار آمده است انگار هر دو یا سه ترم برنامه ها تکرار می شوند و ارائه دروس هیچگاه تغییر مثبتی نمی یابد .

1.   از آنجایی که بر حسب اتفاق و بنابر گردش های گردون و طالع سعد و نحس، این رشته را فلسفه علم نامیده اند ،انتظار اینکه  تعداد دروس ارائه شده که مستقیما-چرا که بر مبنایی کل گرایانه احتمالا می توان هر چیزی را مربوط شمرد!- به فلسفه علم ربط دارند دست کم بیش از دروس دیگر باشند،چندان ناموجه نمی نماید اما پس از گذشت سه ترم به نظر می رسد تنها درسی که در محدوده فلسقه علم ارائه شده درس فلسفه علم 1 بوده و نیز فلسفه علم 2 در این ترم.

2.   اگر در کلاسهای گروه فلسفه علم  تنها در یک جا امکان بحث و گفتگو و یا شاید فلسفیدن وجود داشته باشد بی شک کلاس درس دکتر نسرین است و موید این امرخیل حاضران در کلاس و مشارکت آنها در پیشبرد بحث در کلاسهای ایشان در ترمهایی پیشین است.اما آنچه مایه تعجب -و به واقع چیزی بیش از تعجب – است جای خالی و پر ناشده کلاسهای ایشان در میان دروس ارائه شده است.با این اوصاف به نظر می رسد که این ترم دیگر از کلاسهای جذاب و پرفایده ایشان خبری نیست و بدین سبب شایسته است حضور دوستان تسلیت عرض کنم.

3.   به نظر می رسد که برنامه دروس چندان آشفته باشد که هر یک از فارغ التحصیلان در هر زمینه ای واحدی گذرانده باشد بی آنکه در هیچکدام از موضوعات، امکان تعمق حداقلی فراهم باشد.

4.   با در نظر گرفتن ملاحظات بالا احتمالا ارائه دروسی چون معرفت شناسی و یا فلسفه ذهن 2-ترم پیش در عنوان درس فلسفه ذهن، شماره 1 قید شده بود- و یا منطق ریاضی 2 که ترم پیش ارائه نشد ،ضروری تر است تا مثلا اطلاعات و فلسفه علوم اجتماعی و یا فلسفه زمان،متفکران اجتماعی در اسلام و... بنده که در ربط درس اخیر و دروس مشابه که هر ترم به نحو ثابت ارائه می شوند با فلسفه علم، در مانده ام.

5.   در هر ترم دروسی ارئه می شود که مدرسان آنها کمترین آشنایی با فلسفه علم در انبان معلومات خود ندارند و معمولا دانشجویانی از رشته های دیگر که در پی گرفتن نمرات گلاب هستند تنها مشتاقان اینگونه کلاسها هستند و این به معنای معروفیت گروه فلسفه علم به عنوان گلاب و یا گلابی، و در هر صورت خارج شدن آن از میان رشته های دانشگاهی و در آمدن در سلک میوه های گران قیمت است.   

6.   دکتر گلشنی سال گذشته در جمع دانشجویان وعده فرمودند که در این ترم درس فلسفه فیزیک را خود ارائه می کنند!

7.       ......

8.       ......