از نظر ما گزاره "همه کلاغ ها سياهند" يک قانون علمي است (هر چه باشد x، اگر x کلاغ باشد، آنگاه x سياه است.) اما اين گزاره که "همه سيب هاي درون سبد b در زمان t قرمزند"، يک تعميم تصادفي است و نه يک قانون علمي. مي خواهيم بدانيم تفاوت قوانين علمي با تعميم هاي تصادفي در چيست. هدف به دست دادن ويژگي است که قانون علمي داراي آن است اما تعميم تصادفي خير.
معمولاً در جواب اين سوال گفته مي شود که قوانين علمي شرطي هاي خلاف واقع را حمايت مي کنند اما تعميم هاي تصادفي خير. البته که به نظر مي رسد اين معيار به خوبي کار مي کند. به عنوان مثال با دانستن اين قانون که "همه کلاغ ها سياهند" احتمالاً موجه خواهيم بود که بگوييم: اگر x کلاغ بود، آنگاه سياه بود. اما تعميم¬هاي تصادفي به اين شکل از شرطي هاي خلاف واقع حمايت نمي کنند. دانستن اينکه "همه سيبهاي درون سبد b در زمان t قرمزند" ما را در اظهار اينکه اگر x سيبي در سبد b در زمان t بود آنگاه قرمز بود، موجه نمي کند.
اگر چه اين جواب احتمالاً در بسياري از موارد معيار خوبي براي تميز ميان قانون علمي و تعميم تصادفي به ما مي دهد اما بايد توجه داشته باشيم که هنوز به پرسش ما پاسخ نگفته است. ما به دنبال چيز بيشتري بوديم. ما مي خواستيم بدانيم که کدام ويژگي قانون علمي آن را از تعميم تصادفي متمايز مي کند. البته که پشتيباني از شرطي خلاف واقع خود يک ويژگي (یا به عبارت بهتر یک رابطه میان قانون و شرطی خلاف واقع) است اما به نظر مي رسد مي توانيم پرسش خود را اينگونه صورتبندي مجدد کنيم که: قوانين چه ويژگي دارند که باعث مي شود از شرطي خلاف واقع حمايت کنند و تعميم هاي تصادفي فاقد آن هستند.
به نظر نمي رسد اين ويژگي را به توان در ساختار نحوي (syntactical) قوانين بيان کرد. تعميم هاي تصادفي هم تمام آن ويژگي هاي نحوي که قوانين دارند (کلي بودن، شرطي بودن و ...)، دارا هستند. همچنين ملاحظات معنا شناختي نظير اينکه در قوانين به زمان و مکان خاص ارجاع داده نمي شود هم همانطور که مثال قوانين کپلر نشان مي دهد، به نظر راه گشا نمي رسند.
با در نظر گرفتن اين موارد به نظر مي رسد چاره اي نداشته باشيم مگر آن که پاسخ را در قلمرويي دنبال کنيم که نداي وجدان تجربه گراي ما، ما را از ورود به آن نهي مي کند و آن متافيزيک است. آيا ويژگي اي که دنبالش هستيم همان رابطه علي ميان مقدم و تالي در يک قانون علمي نيست که باعث مي شود قانون از شرطي خلاف واقع حمايت کند. آيا اينکه "اگر a برقرار بود آنگاه b برقرار بود" صرفاً بيان ديگري از اين امر نيست که a علت b است؟ شايد حق با صدرا باشد (ارجاع: فايل صوتي جلسه دوم کلاس) که همه مشکل از اينجاست که ما چيزي را مي خواهيم کنار بگذاريم (عليت) که کنار گذاشتني نيست و همين باعث شده است که دست به دامن هزار راه حل ساختگي برويم که هرگز پاسخ اين پرسش نيستند. عليت همچون اژدهايي هفت سر چنان بر چارچوب مفهومي ما چنبره زده که هر سر آن را مي زنيم بلافاصله از جايي ديگر سر ديگري مي رويد.
من در اينکه آيا از عليت راه گريزي داريم يا نه شک دارم. شخصاً فکر مي کنم تحليل هيومي از عليت چاره ساز نيست. ما نمي توانيم با تحليل هيومي عليت را از چارچوب مفهومي خود حذف کنيم اگر قرار است راه حلي پيدا شود در يک بازنگري کلي ساختار مفاهيم بايد جستجو شود.

هوالحق

وقتي که توضيح را به مدل D-N محدود مي­کنيم، اين امکان به وجود مي­آيد تا به جاي بحث درباره مفهوم مبهم توضيح  درباره چيزي معلوم تر سخن بگوييم و آنرا بررسي کنيم. اما شايد با برگشتن به مرحله قبل از تصريح توضيح به مدل D-N بتوان در تحليل مفهوم توضيح چيزهايي را ديد که در جايگزيني آن با مدل  D-N  ديده  نمي­شود.

يک راه خوب براي آنکه بتوانيم بفهميم «توضيح چيست» آن است که ببينيم چيزي که توضيح داده نشده (با نماد «ت.ن») با  چيزي که توضيح داده شده(با نماد «ت.د») چه تفاوتي دارد. آنچه نتيجه اين پرسش است، ديدن اثر توضيح بر آن­چيزي است که مي­تواند توضيح داده شود.

در مقايسه اين دو مي­توان به آن چيزي در «ت.ن» توجه کرد که ما را برآن مي­دارد تا آنرا توضيح دهيم. در اين حالت به جاي آنکه به اين توجه کنيم که برخي چيزها را مي­توان توضيح داد به اين توجه ميکنيم که برخي چيزها به نظر ما نياز به توضيح دارند. در اين صورت «ت.د» را نبايد ديگر محتاج به توضيح دانست. يعني فقط وقتي ميگوييم چيزي توضيح داده شده است که ديگر به نظر ما محتاج به توضيح نباشد يا به عبارت ديگر ما را به توضيح درباره آن برننگيزاند(در حالت ديگر مي­توان به گونه­اي به توضيح توجه کرد که طي آن الزاما امري که توضيح داده شده است بي نياز از توضيح مکرر نباشد). در اين حالت مي­توان گفت که ما امر مورد توضيح را فهميده­ايم. اين روش نگاه به موضوع مساله را تا حدي روانشناسانه مي­کند و ما را به انديشيدن درباره حالت ذهنيي وسوسه مي­کند که مي­توان «برانگيختگي براي توضيح» ناميدش. اما از سوي ديگر مي­توان مساله را از زاويه تاثيري که «ت.ن» بر انسان مي­گذارد ومنجر به حالت ذهني مذکور مي­شود  بررسي نمود و نه اثري که انسان مي­­پذيرد. در اين حال باز هم مي­توانيم در حوزه­ي فلسفه باقي بمانيم. در اينصورت دوباره پرسش خود را تکرار مي­کنيم: چه چيزي در «ت.ن» هست که در «ت.د» نيست؟ به عبارت ديگر چه جور چيزهايي از ما توضيح مي­طلبند؟ به نظر مي­رسد اگر چيزي مبهم باشد در اينصورت نياز به توضيح دارد. اما چه چيزهايي مبهم است؟

i)                     به نظر مي­رسد که ابهام مخصوص امور فهميدني يا به عبارتي ديگر دانستني است) من اين دو کلمه را در اين متن به يک معنا به کار مي­برم(.

ii)                    به نظر مي­رسد که هميشه چيزهايي در مورد يک امر مبهم هست که ما آنها را نمي­دانيم چنانکه به نظر مي­رسد اگر ما همه چيز را در مورد يک شيء و امور مربوط به آن بدانيم آن امر نمي­تواند مبهم باشد. از اينجا مي­توان نوعي درجه بندي براي ابهام قايل شد که بگوييم برخي چيزها هست که در قياس با برخي چيزهاي ديگر، ما در مورد آن و امور مربوط به آن چيزهاي بيشتري مي­دانيم و در نتيجه داراي ابهام کمتري هستند و در مقابل برخي چيزها ابهام بيشتري دارند. البته لزومي ندارد که وزن اهميت دانستن همه چيزهايي که مربوط به آن امر هستند و ما آنها را نمي­دانيم در رفع ابهام يکسان باشد. ممکن است ازميان امور الف و ب که هر دو به موضوع مربوطند دانستن يکي تاثير بيشتري در رفع ابهام از موضوع داشته باشند تا ديگري. در اين حالت خود آن امور نيز لازم نيست که به کلي مجهول باشند بلکه مي­توانند داراي درجه­اي از ابهام باشند. با اين نوع برخورد ابهام چيزي مي­شود که با جهل تناسب مي­يابد.

iii)                    از سوي ديگر مي­توان ديد که اگر رفع ابهام از امر «الف» بر رفع ابهام از امر «ب» موثر باشد، آنگاه چنين نيست که لزوما رفع ابهام از امر «ب» نيز موجب رفع ابهام از امر «الف» شود. مثلا تصريح بدون ابهام اصول هندسه اقليدسي منجر به رفع هرگونه ابهامي از قضيه­ي فيثاغورث خواهد شد، اما نه بالعکس.

iv)                  در اين بحث دوموضع مي­توان داشت يکي اينکه ابهام هر امري را تماما ناشي از ابهام امور مربوط به آن بدانيم و ديگري اينکه قايل به اين شويم که يک مفهوم به خودي خود و مستقل از ابهام يا وضوح مفاهيمي که به آن مربوطند مي­تواند داراي ابهام باشد. موضع اول (يعني اين موضع که همه ابهام مربوط به يک امر را به ابهام بيرون از خود آن امر حواله دهيم) منجر به محال خواهد بود. زيرا در شبکه­اي که شامل همه اموري است که در مقدار ابهام امر الف موثر است، اگر ابهام الف تماما ناشي از امور بيرون از آن باشد و ابهام يک يک اين امور نيز که تشکيل دهنده کل شبکه مورد نظر ماست به خودشان نباشد آنگاه بايد به اموري باشد که خارج از اين شبکه­اند اما اين محال است زيرا در صورت فرض چنين اموري، آنها بايد درون شبکه باشند و نه بيرون از آن. چرا که رفع ابهام از آنها بر رفع ابهام از اموري که در ابهام امر الف موثرند موثر خواهد بود وما شبکه را متشکل از همه اموري دانسته بوديم که بر ميزان ابهام امر الف موثرند. پس موضع دوم موضع درست است که مي­گويد ابهام امور مي­تواند ناشي از خود امور مستقلا باشد.

براي بيان صوري استدلال فوق محمول D_ab را به اين صورت تعريف مي­کنيم که ابهام  b بر  مقدار ابهام  a  موثر است.

Call for Papers

The Iranian Institute of Philosophy (IRIP) is pleased to announce that its 1st Annual Colloquium will be held on the 21st – 23rd February 2007, in Tehran, IRAN.

The Colloquium (IRIPAC), in its first event, is intended to provide a common forum for researchers and students of philosophy to present their latest research findings and novel ideas in the area of Analytic Philosophy.

IRIPAC will include keynote addresses by eminent international philosophers, as well as regular sessions. All papers of regular sessions will be peer reviewed and their acceptance will be based on quality, originality, and relevance.

The review process is double blind, and will be carried out in two phases. First, authors are invited to submit an abstract of their paper. Second, only those authors who receive an acceptance notification for their abstract, are invited to submit a full paper. Those who receive an acceptance notification for their full paper will present their papers in the Colloquium.

Abstracts of accepted full papers will be printed and distributed during the Colloquium. Accepted full papers will be consequently published by IRIP, and a modest honorarium will be allocated to their authors.

Topics will include, but are not limited to, the following:

● Philosophy of Mathematics and Logic

● Philosophy of Natural and Social Sciences

● Philosophy of Technology

● Philosophy of Mind

● Philosophy of Language

● Epistemology

● Ethics

● Political Philosophy

● Philosophy of Religion

Important Dates

Deadline for Abstract Submission

November 14th 2006

Abstracts Acceptance Notification

Up to November 21st 2006

اگر گزاره­ای مانند P یک گزاره پذیرفته­شده (/صادق) باشد، آنگاه پاسخِ پرسشِ "چرا P؟" را تبیینِ گزاره P می­نامیم. روشن است که هر مجموعه­ای از جملات که در جواب اینگونه پرسش­ها آورده شود مورد قبول قرار نمی­گیرد و فقط مجموعه­های خاصی از جملات به عنوان پاسخ پذیرفته می­شوند؛ یک نظریه در مورد تبیین علمی در سدد است تا شرایط پاسخ­های قابل­قبول را (به نحو توصیفی یا هنجاری) مشخص کند (یعنی اینکه توصیف کند که در چه شرایطی پاسخ­ها مورد قبول واقع می­شوند یا شرایطی را وضع کند که یک پاسخ برای پذیرفته شدن باید آنها را برآورده کند) چنین نظریه­ای باید سوالات زیر پاسخ دهد:

1. آیا پاسخ­های قابل­پذیرش دارای ویژگی­های مشترک (صوری یا مادی­) لازمی هستند که بتوان با استفاده از آن ویژگی­ها بعضی از مجموعه جملاتی که در جواب آورده شده­اند ولی تبیین­کننده نیستند را حذف کرد؟ این ویژگی­ها چیستند؟ آیا می­توان شرایط کافی برای تبیین بودن بدست داد؟ این شرایط چیست؟
2. آیا یک تبیین برای علمی بودن باید ویژگی­های جدیدی را نیز برآورده کند؟ چه ویژگی­هایی؟ (به عبارت دیگر سوال این است که آیا تبیین­های علمی با تبیین­های معمولی متفاوت هستند)

البته شک نیست که بعضی ویژگی­های حداقلی را می­توان نام­برد که اگر مجموعه تبیین کننده­ها فاقد آن باشند قطعاً مورد پذیرش نیستند مثلا می­توان گفت: اگر مجموعه جملات A بتوانند به یکسان در پاسخ به "چرا P؟" و "چرا ~P؟" بیان شود در این صورت هیچ یک از P و ~P را تبیین نمی­کند؛ اما برای ارائه یک نظریه تبیین جامع لازم است پیش از پاسخ دادن به سوال­های فوق مشخص کنیم که هدف علم (یا هدف تحقیقات علمی یا هدف تبیین­ یا تبیین علمی یا حتی هدف یک تحقیق علمی خاص) چیست؟ در واقع باید مشخص باشد تبیین را برای چه می­خواهیم و بر آن اساس تعیین کنیم یک مجموعه از جملات (مثل A) به­عنوان تبیین یک گزاره (مثلP) قابل­قبول است یا خیر؟

به این ترتیب اگر هدف علم را فقط ارائه پیش­بینی­های موفق بدانیم در این صورت به نظر می­رسد صرف وجود رابطه تلازم (اعم از تلازم منطقی) بین مجموعه جملات تبیین­کننده و گزاره تبیین­شونده تبیین را قابل قبول سازد. تبیینی که مطابق مدل DN صورت گیرد را می­توان یک نمونه از تبیین­هایی دانست که این شرط را برآورده می­کند. در این حالت انجام پیش­بینی­های موفقیت آمیز درمورد رویدادهای مشابه P نشانه توفیق تبیین است.

اگر هدف علم را فراهم کردن زمینه کنترل پدیده­ها و رویدادها بدانیم (قابلیت تکنولوژیک) تبیین قابل­قبول برای گزاره P که توصیف­کننده یک رویداد است، باید علت رخ داد آن را بیان کند. در این صورت اگر با استفاه از این تبیین بتوانیم رویدادهای مشابه را کنترل کنیم آن تبیین پذیرفتنی است.

در مقابل کسانی هدف علم را بدست دادن فهمی از طبیعت و روندهای آن می­دانند. در اینجا به نظر من مفهوم "فهم" چندان روشن نیست ولی با این حال می­توان شرایطی را ذکر کرد که اغلب پذیرفته می­شود که وجود آن شرایط در مجموعه تبیین­کننده موجب فهم بهتر گذاره P می­شود. این شرایط عبارتند از:

1. بیان "علت" رویدادی که P آن را توصیف می­کند.
2. روشن کردن "مکانیزمی" که باعث رخ دادن P شده است.
3. بدست دادن "تصویری" از مکانیزم یا فرایندی که منجر به P شده است. هرچه این "تصویر" آشناتر باشد فهم بیشتر است.
4. تحویل رویداد P به رویدادهای آشنا.
5. مشابه سازی با رفتار انسانی (anthropomorphism).

در اینجا لازم است اشاره شود که می­توان تمام تحقیقات علمی را داری یک هدف مشابه ندانست و هدف هر بخشی از علم یا حتی هر تحقیق علمی را بطور خاص در نظر گرفت. بعلاوه در بعضی موارد شاید اساساً نتوان هدفی را مشخص کرد یا توافقی بر روی هدف وجود نداشته باشد.